Mandy zat op een ZIKOS-afdeling: “Ik moest mijn kleding en tandenborstel verdienen”
- Fragmenten
- Mandy zat op een ZIKOS-afdeling: “Ik moest mijn kleding en tandenborstel verdienen”
Wat bedoeld was als intensieve hulp voor jongeren in een psychiatrische crisis, werd voor veel jongeren een traumatische ervaring. We hebben het over ZIKOS, een speciale afdeling binnen de gesloten jeugdzorg. In 2024 kwamen tientallen ervaringsverhalen naar buiten in het rapport Eenzaam gesloten. Uiteindelijk werden de ZIKOS-afdelingen gesloten.
Ook Mandy verbleef op zo’n afdeling. Haar ervaring daar was naar eigen zeggen verschrikkelijk.
Bij binnenkomst werd volgens haar alles afgepakt. Ze werd vervolgens zonder duidelijke reden twee dagen in een isoleercel geplaatst. Daarna kwam ze terecht op een kamer wat vroeger een gevangeniscel was. Dit omdat het vroeger een jeugdgevangenis was.
Zelfs simpele dingen moest ze volgens haar eerst ‘verdienen’.
“Ik moest met goed gedrag mijn kleding en een tandenborstel verdienen.”
Toen Mandy wilde huilen, mocht dat ook niet op de groep. Ze werd uiteindelijk tien uur op haar kamer gezet omdat ze emotioneel was.
De verhalen kwamen naar buiten
Mandy besloot samen met andere oud bewoners hun ervaringen op papier te zetten. Ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass verzamelde de verhalen in het rapport Eenzaam gesloten. Dat zorgde voor veel maatschappelijke en politieke aandacht. De inspectie stelde de ZIKOS afdelingen onder verscherpt toezicht en de afdelingen werden uiteindelijk gesloten.
Maar volgens Mandy bleef het daarna lange tijd stil.
“Er is nog lang niet genoeg gebeurd. Er was geen nazorg en erkenning kwam pas veel later.”
In juni 2026 verscheen het vervolgonderzoek Eenzaam gestorven. Daarin werd opnieuw duidelijk dat veel oud-bewoners nog steeds kampen met de gevolgen van hun verblijf. Volgens betrokken organisaties wachten veel jongeren nog altijd op passende ondersteuning.
‘Luister naar wat jongeren zelf nodig hebben’
Inmiddels zijn er vanuit de overheid excuses aangeboden voor het leed binnen de gesloten jeugdzorg. Ook is er €12 miljoen beschikbaar gesteld voor herstelactiviteiten.
Maar Mandy vindt vooral dat er beter naar de oud-bewoners zelf moet worden geluisterd. In het vervolgonderzoek werden onder andere traumabehandeling en hulphonden genoemd als mogelijke vormen van ondersteuning.
