Het importverbod op producten uit illegale nederzettingen betekent niet dat handel met Israël stopt: "Druk werkt"

Geen dadels meer uit illegale nederzettingen

Het nieuwe verbod richt zich specifiek op fysieke goederen afkomstig uit Israëlische nederzettingen in bezet gebied. Denk daarbij aan landbouwproducten als dadels, olijven en citrusvruchten. "Er is een importverbod ingesteld op fysieke producten uit illegale nederzettingen naar Nederland. Die mogen dus niet meer het land binnenkomen", legt Thomas uit. Volgens hem is daar jarenlang voor gepleit. 

Het Internationaal Gerechtshof oordeelde in juli 2024 al dat Israëls voortdurende aanwezigheid in het bezette Palestijnse gebied illegaal is en dat andere staten geen hulp of ondersteuning mogen bieden bij het in stand houden van die situatie. "Het is goed en heel belangrijk dat het gebeurt, maar het is wel erg laat", zegt hij. "Als je vindt dat die nederzettingen illegaal zijn, moet je ze ook niet economisch ondersteunen. Wanneer producten daar vandaan hier worden verkocht, zorgen die namelijk uiteindelijk ook voor inkomsten voor die nederzettingen." 

Geen algemeen importverbod op Israëlische producten

Voor consumenten is daarbij één onderscheid belangrijk: het nieuwe verbod is geen algemeen importverbod op Israëlische producten. Goederen die binnen de internationaal erkende grenzen van Israël worden geproduceerd, mogen nog steeds in Nederland worden verkocht. Wie ervoor kiest om Israëlische producten te boycotten, zal dus zelf moeten blijven kijken naar waar een product of bedrijf vandaan komt en welke activiteiten eraan verbonden zijn. "Dit gaat puur om de import van producten uit illegale nederzettingen", benadrukt Thomas. "Er zijn daarnaast allerlei bedrijven en producten die volgens ons op andere manieren bijdragen aan de bezetting, apartheid of de genocide in Gaza. Dit verbod betekent dus niet dat je automatisch nergens meer naar hoeft te kijken."

Ook kent het verbod duidelijke grenzen. Zo gaat het op dit moment vooral om goederen. Thomas noemt het voorbeeld van Booking.com, waarop accommodaties in Israëlische nederzettingen kunnen worden aangeboden. "Daarmee draag je ook bij aan de levensvatbaarheid van die nederzettingen", zegt hij. "Daarom moet er veel breder worden gekeken dan alleen naar fysieke producten."

Onderzoek Global Echo

Een verbod instellen is één ding. Controleren waar producten daadwerkelijk zijn gemaakt, vormt een volgende uitdaging. Volgens onderzoeksorganisatie Global Echo komen producten uit nederzettingen regelmatig op de Europese markt terecht alsof ze uit Israël zelf afkomstig zijn. Zo zouden goederen uit nederzettingen als ‘Product of Israel’ worden geregistreerd, terwijl bij andere zendingen producten van verschillende herkomst worden samengevoegd. Daardoor wordt voor consumenten en douane niet altijd duidelijk waar bijvoorbeeld dadels, citrusvruchten of andere landbouwproducten daadwerkelijk zijn geproduceerd. "Zo’n rapport laat juist zien dat er allerlei manieren zijn waarop de herkomst kan worden verborgen. Dan is het ook een kwestie van handhaven. Als de overheid sancties instelt, moet ze ook controleren of die worden nageleefd. Als ergens ‘Israël’ op staat, moet je kunnen controleren of het daadwerkelijk uit Israël komt en niet uit een nederzetting."

"Hoe serieus is dit?"

Nederland onderhoudt ook nog altijd economische en militaire relaties met Israël. Volgens Thomas is het daarom terecht om je af te vragen hoeveel waarde één importverbod heeft wanneer andere handelsstromen doorgaan. Zo benoemt hij dat Nederland in 2026 voor meer dan 160 miljoen euro aan Israëlische wapens gekocht. "Dan is wel de vraag: hoe serieus is dit?", zegt hij. "Dat zijn dingen die wat ons betreft ook moeten stoppen." De hoop is volgens hem dat het Nederlandse besluit daarnaast navolging krijgt in andere Europese landen. "Je ziet bijvoorbeeld dat dit soort discussies ook in België worden gevoerd. Je hoopt dat het uiteindelijk Europees brede gevolgen krijgt."

Druk op de politiek werkt

Volgens Thomas heeft de aanhoudende druk vanuit de samenleving een belangrijke rol gespeeld bij het besluit. PAX liet samen met andere organisaties onderzoek uitvoeren naar het draagvlak voor maatregelen tegen Israël. Daarnaast verwijst hij naar de Rode Lijn-demonstraties, waarbij grote aantallen mensen de straat op gingen. "Zonder al die druk en protesten was dit absoluut niet gebeurd", stelt hij. "Je ziet dat de politiek die druk voelt en ook merkt dat het volk maatregelen wil zien."

Thomas hoopt dat het verbod ook laat zien dat er wel degelijk verandering kan komen wanneer het volk zich uitspreekt. Vooral voor mensen die na jaren demonstreren het gevoel hebben dat er nauwelijks iets verandert, ziet hij in deze maatregel een belangrijke boodschap. "Het is ontzettend frustrerend dat verandering zo traag gaat. Maar dat betekent niet dat het geen zin heeft. Het doet wel degelijk iets. De druk werkt. Dit is er echt gekomen omdat mensen druk hebben gezet, acties hebben gevoerd en hebben gedemonstreerd." En juist daarom ziet Thomas het importverbod niet als het einde van jarenlange protesten, maar eerder als bewijs dat de druk iets in beweging kan zetten.

Wat is de volgende stap?

De volgende vraag is daarom hoe ver Nederland bereid is te gaan. PAX pleit al langer voor strengere maatregelen tegen Israël, waaronder een wapenembargo. Juist op dat gebied is de afgelopen jaren al veel discussie geweest, onder meer over Nederlandse betrokkenheid bij F-35-gevechtsvliegtuigen die Israël inzet. "Israël gebruikt F-35-gevechtsvliegtuigen om te bombarderen. Dat soort militaire banden moeten wat ons betreft stoppen." De levering van F-35-onderdelen vanuit Nederland is al langer onderwerp van een juridische strijd. In 2024 bepaalde het Gerechtshof Den Haag dat Nederland de rechtstreekse uit- en doorvoer van onderdelen met eindbestemming Israël moest stoppen. De zaak kreeg daarna nog een vervolg bij de Hoge Raad.

Thomas durft niet te voorspellen wanneer en óf zo'n volledig embargo er komt, maar het huidige verbod heeft zijn verwachtingen wel veranderd. "Een paar jaar geleden had ik ook niet gedacht dat dit importverbod er ooit zou komen", vertelt hij. "Organisaties vragen hier al tientallen jaren om. Het feit dat het nu toch gebeurt, laat zien dat verandering mogelijk is en dat strenger beleid kan." Ook op militair gebied ziet hij kleine verschuivingen, maar volgens hem gaan die niet ver genoeg. "Je ziet dingen veranderen, bijvoorbeeld rond de export van wapens. Maar er is nog steeds wel import van Israëlische wapens. Dat moet wat ons betreft stoppen."