Docu 'Vals Paradijs: Kracht geboren uit strijd' toont hoe Hindostanen zich verzetten tegen uitbuiting

Van overleven naar verzet

Misschien komt de naam van de docu je al bekend voor. Vals Paradijs: Kracht geboren uit strijd is namelijk het vervolg op Vals Paradijs (2025), dat de makers zelfs de Septimius Award for Best Short Documentary opleverde. Waar het eerste deel vooral het verborgen leed van de Hindostanen blootlegde, draait dit vervolg vooral om veerkracht.

Na de afschaffing van de slavernij werden honderdduizenden Hindostanen als contractarbeiders naar de koloniën verscheept om het zware werk op de plantages over te nemen. Feroz en Pavan reizen voor deze docu naar Zuid-Afrika en Mauritius en laten zien hoe de arbeiders het niet zomaar pikten. Wat begon als lokaal verzet tegen uitbuiting en onderdrukking, groeide uit tot een internationale beweging die uiteindelijk het hele systeem van contractarbeid ten val bracht.

Pijnlijk familieverhaal

Dat deze geschiedenis geen ver-van-mijn-bedshow is voor de makers, blijkt uit hun eigen stamboom. In de docu gaan Feroz en Pavan namelijk op zoek naar het verhaal van hun overgrootmoeder, Kalapdei Lautan, geboren rond 1900. Als klein kind werd zij door haar oppas ontvoerd uit India en naar Zuid-Afrika meegenomen. Na drie jaar in Zuid-Afrika keerde ze eindelijk terug naar India, maar het ondenkbare gebeurde: haar ouders wilden haar niet meer terugnemen. Verstoten door haar eigen familie, vertrok ze samen met haar oppas en diens echtgenoot naar Suriname om daar een nieuw bestaan op te bouwen. Het is één van de vele hartverscheurende voorbeelden uit de docu van hoe de koloniale machine levens verwoestte.

Gedeelde pijn, gedeelde kracht 

Het verhaal van Vals Paradijs: Kracht geboren uit strijd gaat veel verder dan alleen de Hindostaanse gemeenschap. De docu laat pijnlijk duidelijk zien hoe de geschiedenis van de contractarbeiders onlosmakelijk verbonden is met die van de tot slaaf gemaakten in de voormalige Nederlandse koloniën Suriname en de voormalige Nederlandse Antillen. Beide groepen kregen, in verschillende systemen maar onder hetzelfde koloniale regime, te maken met brute onderdrukking en uitbuiting.

Maar misschien wel de belangrijkste connectie tussen de Hindostaanse contractarbeiders en de tot slaaf gemaakten is de veerkracht. Net zoals de Afro-Caribische gemeenschappen zich wisten te verzetten, hun cultuur in leven hielden en opstonden tegen hun onderdrukkers, deden de Hindostaanse contractarbeiders dat ook. Cultuur, tradities en een sterke onderlinge band waren hun manier om stand te houden. Zoals Feroz en Pavan zelf zeggen: "Wij zijn het resultaat van generaties veerkracht. Uit hun strijd is onze kracht geboren."

Niet alleen de geschiedenis van één groep

Die thema’s die Vals Paradijs: Kracht geboren uit strijd aansnijdt maken dit niet simpelweg tot de geschiedenis van één groep, maar tot de gezamenlijke Nederlandse geschiedenis waar velen vandaag de dag nog de gevolgen van voelen.

Vals Paradijs: Kracht geboren uit strijd gaat op zondag 10 november in première in het AFAS Circustheater. Vanaf dinsdag 19 november is de docu te streamen via NPO Start en diezelfde avond om 20:26 uur ook te bekijken op NPO 2.