TBS-expert Job Knoester over 'De Instagram Moord': "Cliënten vallen na TBS veel minder snel in herhaling"

Wat betekent tbs eigenlijk?

Terbeschikkingstelling is een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd terwijl ze een psychische stoornis hadden. Het doel is hierbij niet alleen om iemand te straffen, maar vooral om de persoon te behandelen en de kans op herhaling te verkleinen. In de zaak van Bouchra speelde volgens deskundigen een psychose een grote rol, waardoor zij het contact met de realiteit verloor.

"Tbs kent twee varianten, met dwangverpleging of met voorwaarden. Tbs met voorwaarden wordt ook wel tbs light genoemd", legt Knoester uit. Bij de laatste vorm kan iemand zelfstandig wonen, maar moet zich houden aan de afspraken. De voorwaarden kunnen therapie, medicatie en begeleiding zijn. "Dat betekent dat iemand wel gedwongen wordt behandeld, maar als je je daar niet aan houdt kan dit nog steeds omgezet worden naar dwangverpleging." Knoester geeft aan dat de mensen met tbs met voorwaarden vaak alsnog in een kliniek beginnen, maar niet op het hoogste beveiligingsniveau. 

De rol van schizofrenie in de zaak

Volgens deskundigen leed Bouchra aan schizofrenie en zat zij op het moment van de moord in een psychose. Bij een psychose kan iemand in een waan verschillende dingen zien, horen of denken. Deze dingen voelen voor de persoon echt, maar zijn geen werkelijkheid. Haar mentale toestand speelde een belangrijke rol in hoe de zaak werd beoordeeld en waarom er gekozen werd voor tbs. 

Volgens het Trimbos-instituut krijgt bijna 48 procent van de volwassenen in Nederland ooit in het leven te maken met één of meerdere psychische aandoeningen. Schizofrenie komt minder vaak voor, volgens cijfers van Volksgezondheid en Zorg waren er in 2024 ongeveer 49.000 mensen in Nederland met schizofrenie bekend bij de huisarts. 

Waarom geen gevangenisstraf?

Op sociale media lijkt er veel kritiek te zijn op de uitspraak, omdat mensen het gevoel hebben dat tbs een lichtere straf is dan een gevangenisstraf. Volgens Knoester klopt dat beeld niet en is de maatregel juist bedoeld voor situaties waarin iemand niet volledig verantwoordelijk kan worden gehouden voor de misdaden.

Het belang van voorlichting over tbs

Volgens Knoester ontstaat er veel kritiek op tbs doordat niet iedereen goed weet wat de maatregel inhoudt. Daardoor ontstaat het idee dat het een makkelijke uitweg is, terwijl dat beeld volgens hem niet klopt. "We weten dat cliënten na tbs veel minder snel in herhaling vallen, dan wanneer ze zonder behandeling terugkeren uit de gevangenis."

Hij benadrukt dat een documentaire kan helpen om dat beeld beter uit te leggen, maar dat er zorgvuldig mee moet worden omgegaan. "Je hebt met allerlei belangen te maken waar je rekening mee moet houden. De belangen van de slachtoffers, de nabestaanden en de samenleving. Maar ook die van de persoon die tbs heeft", vertelt hij. "Als er goed is nagedacht over alle belangen en het goed is afgewogen, dan kan het van belang zijn dat iemand meewerkt aan een documentaire."

Waarom tbs geen 'makkelijke uitweg' is?

Tbs kan oneindig duren, waardoor veel mensen volgens Knoester liever een gevangenisstraf krijgen. "De lange duur en onzekerheid is eigenlijk de belangrijkste reden waarom mensen het liefst geen tbs hebben", zegt Knoester. "Negen van de tien van mijn verdachte cliënten vinden alles goed, als het maar geen tbs is." De rechter beoordeelt regelmatig of iemand nog een risico vormt, waardoor tbs in sommige gevallen lang kan doorlopen.

"Het is wel zo dat de mensen die ik bijsta in tbs aan het einde van de rit bijna nooit meer terugkomen als cliënten en dat is een goed teken. Ik zie de mensen letterlijk en figuurlijk sterker worden. Gaandeweg kijken de cliënten in het traject mij steeds meer aan, geven ze een hand en gaan ze rechtop lopen. Vervolgens stromen ze uit naar een goede woonplek en dagbesteding."