Waarom willen we zo graag exposen wat er ‘nep’ is aan een ander?: "Het biedt geruststelling"

Wie verdient onze bewondering?

Voor Chaniqua was vooral de setting en de manier waarop er over haar werd gesproken vervelend. Dat mensen vragen hebben over haar uiterlijk is ze namelijk gewend. "Over mijn lichaam krijg ik op social media regelmatig vragen." Daar heeft ze naar eigen zeggen eigenlijk geen moeite mee. In de nagelstudio was dat anders, want de medewerkers bespraken haar terwijl ze dachten dat ze het gesprek niet kon verstaan. Voor Chaniqua leek er meer achter de opmerkingen te zitten dan alleen nieuwsgierigheid. "Het is alsof mensen bijna hopen dat bepaalde spullen nep zijn of dat er iets aan iemands lichaam is gedaan. Misschien halen ze daar een soort geruststelling uit: zie je wel, het lijkt allemaal mooi, maar het is toch niet echt."

Volgens psycholoog Consuela Esseboom gaat die behoefte lang niet altijd over een neppe tas, bewerkte foto of cosmetische ingreep zelf. "Wat we dragen en hoe we eruitzien, kunnen namelijk ook iets uitstralen over geld, succes en status", vertelt ze. Daardoor kan er volgens haar een andere vraag achter het ontmaskeren zitten. "Wie vinden we eigenlijk dat recht heeft op die status en bewondering?" Wanneer iemand het gevoel heeft dat een ander die waardering onterecht krijgt, kan het ontmaskeren een manier worden om diegene weer naar beneden te halen. "Als ik dat expose, zet ik je als het ware weer op de 'juiste' plek", vertelt Consuela. Tegelijkertijd verandert daarmee je eigen positie tegenover die persoon. Jij bent degene die heeft opgemerkt dat iets niet echt is. "Je denkt dan: de ander is echt niet meer waard, want ik heb diegene door. Zo geweldig is die persoon niet. We zitten op hetzelfde niveau." Juist het kleiner maken van dat verschil kan volgens Consuela verklaren waarom het ontmaskeren van een ander een gevoel van geruststelling kan geven.

"Roddelen kan mensen verbinden"

Toch zou Consuela niet meteen zeggen dat jaloezie of onzekerheid de onderliggende reden is waarom de medewerkers uit de nagelstudio zo over Chaniqua spraken. “Het is gevaarlijk om vast te stellen dat dit bijvoorbeeld voortkomt uit jaloezie, onzekerheid of een laag zelfbeeld. Ik zou het eerder houden op groepsgedrag.” Dat ze onderling een taal spraken waarvan ze dachten dat Chaniqua die niet begreep, kan daar volgens haar juist aan bijdragen. “Dat zorgt ook voor een soort verbroedering. Zij kunnen over iemand praten die hun toch niet verstaat.” Volgens Consuela kan roddelen op die manier mensen dichter bij elkaar brengen. “We doen het allemaal weleens. Iets wat voor de een leed kan zijn, kan voor ons vermaak zijn.” 

Ook speelt volgens Consuela mee dat er anders naar het uiterlijk van vrouwen wordt gekeken. “Vrouwen worden over het algemeen sterker afgerekend op hun uiterlijk en tegelijkertijd ook bekritiseerd om wat ze allemaal doen om aan de geldende schoonheidsnormen te voldoen.” Daardoor ontstaat volgens haar een tegenstrijdige verwachting. “Je moet er fantastisch uitzien als vrouw, maar we willen niet kunnen zien dat je er iets aan hebt gedaan of dat iets echt of nep is.” Juist die combinatie zorgt ervoor dat er veel meer focus ligt op het vrouwelijke lichaam.

Social media maakt ons sneller kritisch

Volgens Consuela speelt social media ook een rol in hoe snel we tegenwoordig op zoek gaan naar wat echt of nep is. We krijgen dagelijks te maken met filters, bewerkte foto's, zorgvuldig samengestelde levens en inmiddels ook AI. “We moeten constant voor onszelf interpreteren wat echt of nep is. Je moet constant hyper oplettend zijn om niet in de maling genomen te worden.” Ook tijdens het scrollen zijn we volgens haar continu bezig met het beoordelen van wat we zien. 

Die gewoonte kan volgens Consuela uiteindelijk ook invloed hebben op hoe we buiten social media naar anderen kijken. “Hetzelfde mechanisme waarin je jezelf traint met het scrollen en het maken van supersnelle beslissingen achter elkaar, neem je ook mee naar het echte leven.” Volgens haar zijn we daardoor kritischer geworden en vormen we sneller een oordeel zonder het hele verhaal te kennen. Uiteindelijk gaat die behoefte om iemand te ontmaskeren volgens Consuela over wie we vinden dat onze bewondering verdient. “De reden dat je iemand wil exposen, is omdat je iemand op een voetstuk plaatst. Je ziet iemand die er fantastisch uitziet en iets in je brein zegt: Dat mag niet, ik moet daar iets aan doen.” 

Chaniqua probeert zich daar zelf weinig van aan te trekken. “Mijn spullen zijn echt, aan mijn lichaam is wat gedaan en daar doe ik ook helemaal niet geheimzinnig over. Kin omhoog en door.” Wat anderen daarover denken, heeft volgens haar dan ook geen invloed op hoe ze naar zichzelf kijkt.